اولویت نام فک کاسپی برای فک خزری

اولویت نام فک کاسپی برای فک خزری

Preferred Persian name of Caspian Seal

 

یکی از گونه‌های پستانداران ایران «فک خزری (کاسپی)» با نام انگلیسی Caspian Seal و نام علمی Pusa caspica است. همان‌گونه که می‌دانید، در طول دو دهۀ گذشته اشتیاق کاربران و طبیعت‌دوستان ایرانی به پرهیز از کاربرد نام «خزری» و به جای آن، کاربرد نام «کاسپی» افزایش یافته است. همان‌گونه که در کمیتۀ ثبت پرندگان ایران، نام کاسپی برای دو دو گونۀ «کاکایی کاسپی (خزری)» و «پرستودریایی کاسپی (خزری)» اولویت داده شد، اکنون زمان آن رسیده است که برای نام گونۀ «فک خزری» نیز واژۀ «کاسپی» اولویت داده شود.

 

برای آگاهی بیشتر خوانندگان، در زیر به پیشینۀ کاربرد نام «خزری» و «کاسپی» پرداخته می‌شود. هم‌اکنون در ایران و چند کشور دیگر، به طور رسمی از نام «دریای خزر» استفاده می‌شود، اما نام این دریا در دورۀ مادها و هخامنشیان «ورکانه»، در دوره ایلامیان «وهرکانه (هیرکانیوم)» و در دوره اشکانیان «ورکانه (هیرکانیوم)» بود ولی در زمان ساسانیان «کاسپی» بوده است. بنابر این، تا پیش از ساسانیان، نام این دریا «ورکانه» بود و نیازی به استفاده از نام «کاسپی» نبوده است. علت اینکه تنها در زمان ساسانیان نام این دریا «کاسپی» بود، این است که در زمان ساسانیان، «قوم خزر» به سرزمین ایران یورش می‌بردند که پس از شکست ایرانیان و ساسانیان از اعراب، کاربرد نام خزر توسط قوم عرب آغاز شد و به علت چیرگی زبان عربی در ایران، واژۀ «خزر» بیشتر و بیشتر فراگیر شد.

 

دربارۀ شکل درست نوشتن نام کاسپی و پسوند آن، مطلب زیر یادآوری می‌شود. برخی از هم‌میهنان گرامی، از برگردان حروف انگلیسی یعنی «کاسپین» استفاده می‌کنند. به نظر می‌رسد که بر پایۀ دستور زبان فارسی، این شکل از کاربرد این واژه، درست نیست (کاربرد پسوند «ین» برای ساخت صفت برای مکان‌ها مناسب نیست). در کتاب درسی تاریخ علوم انسانی سال 1399 نیز برای نام دریای خزر در دوره ساسانیان، از نام «دریای کاسپی (قزوین) استفاده شده است. کاربرد این شکل از نام کاسپی، در برخی منابع تاریخی و فرهنگی دیگر نیز دیده می‌شود.

 

همچنین، بر اساس شیوۀ نام‌گذاری پرندگان در کمیتۀ ثبت پرندگان ایران، برای ساخت شکل صفت مکانی در نام گونه‌ها، نام‌هایی که با حرف «ی» پایان می‌یابند، بدون تغییر باقی می‌مانند، مانند درنای سیبری. بر همین اساس، بهتر است که در نام گونۀ «فک کاسپی» نیز، واژۀ «کاسپی» به همین شکل نوشته شود.

 

بر پایۀ آنچه که در بالا یاد شد، ازین‌پس نام فارسی این دو گونه در فهرست‌های پستانداران ایران، به شکل زیر نوشته خواهد شد.

 

فک کاسپی (خزری)

Caspian Seal

Pusa caspica

 

*****